KLINISCHE PATHOLOGIE
Werkwijze voor het insturen van materiaal
Al het afgenomen materiaal kan worden afgeleverd bij het loket van de afdeling Klinische Pathologie, deze bevindt zich op de 2e verdieping van het E-gebouw van Gelre Apeldoorn route 200.
Formulieren
De volgende aanvraagformulieren worden voor de verschillende onderzoeken van lichaamsmateriaal van klinische en poliklinische patiënten gebruikt:
1) Histologisch onderzoek: geel formulier, code #LABO-010
2) Cytologisch onderzoek: groen formulier, code #LABO-026
3) Cervixcytologie (indicatieve aanvragen): roze formulier, code #PATH-003.2
4) Obducties: wit formulier, code #ALG-015.23
Deze formulieren dienen op de secretariaten van alle verpleegafdelingen en poliklinieken aanwezig te zijn. Zij kunnen worden besteld bij het centraal magazijn.
Het aanvraagformulier voor obducties behoort op de secretariaten van verpleegafdeling voorradig te zijn. Eveneens is dit formulier in de mortuaria van Gelre ziekenhuizen aanwezig.
Invullen aanvraagformulier
Volledig en duidelijk leesbaar invullen van het aanvraagformulier bespoedigt het verwerkingsproces.
Let vooral op de volgende aandachtspunten die niet mogen worden vergeten:
1) duidelijk leesbare patiëntensticker (let op of het om de juiste patiënt gaat). N.B. denk aan het BSN.
2) naam inzender (niet alleen paraaf of handtekening; tip: naamstempel) + functie
3) aard materiaal
4) klinische gegevens
5) eventuele overige relevante opmerkingen
Er moet een ondubbelzinnige identificatie van monster en bijbehorend formulier mogelijk zijn.
Spoed / CITO
Spoedaanvragen (vriescoupes) moeten zo mogelijk van tevoren telefonisch worden gemeld aan het secretariaat Klinische Pathologie (toestel 8250). Op het aanvraagformulier moet het item ‘VC’ zijn aangekruist en een telefoon- en tracernummer van de aanvrager worden vermeld.
Over CITO’s (aanvragen met voorrang) wordt voor het insturen van het aanvraagformulier en materiaal veelal eerst telefonisch overlegd tussen de aanvragend medisch specialist en een patholoog. Het aanvraagformulier moet een duidelijke vermelding ‘CITO’ bevatten.
Onderzoek buiten openingstijden KP
Aanvragen van (spoed)onderzoeken die deels of geheel buiten de openingstijden van de afdeling Klinische Pathologie moeten plaatsvinden dienen zo mogelijk in een zo vroeg mogelijk stadium telefonisch te worden ingediend bij het secretariaat van Klinische Pathologie (tel nr: (055-581)8250). Buiten deze openingstijden moet de aanvraag van een (spoed)onderzoek worden voorgelegd aan de dienstdoend patholoog deze is bereikbaar via de portier.
Insturen van Cytologisch materiaal
Voor interne aanvragers:
Voor gedetailleerde beschrijving over het correct insturen van materiaal zie ook DKSE op het intranet. (pad: documentgebieden → gelre algemeen → laboratoria → klinische pathologie → insturen monsters/materiaal → cytologie)
Materialen
Locatie Gelre Apeldoorn
| • |
Objectglaasjes; Centraal magazijn |
| • |
Fixatief (spray); Klinische pathologie, afd. Cytologie |
| • |
Carbowax; Apotheek |
| • |
Esposti; Apotheek |
| • |
Plastic container; Centraal magazijn |
| • |
Sputum potjes; Centraal magazijn |
| • |
Urine container; Centraal magazijn |
| • |
Cytolyt oplossing (dunne laag methode); Klinische pathologie, afd. Cytologie |
Locatie Gelre Zutphen
| • |
Objectglaasjes; Centraal magazijn |
| • |
Fixatief (spray); Klinische pathologie, afd. Cytologie |
| • |
Esposti; Apotheek |
| • |
Plastic container; Centraal magazijn |
| • |
Sputum potjes met rode dop, gevuld met carbowax; P.A./Bact. lab. ruimte (1e verdieping) |
| • |
Urine container met blauwe deksel; P.A./Bact. lab. ruimte (1e verdieping) |
| • |
Cytolyt oplossing (dunne laag methode); Klinische pathologie, afd. Cytologie |
Insturen
BAL (Broncho-Alveolaire Lavage)
| • |
BAL op ijs aanleveren bij de afdeling Klinische Pathologie (In Lukas wordt BAL opgehaald door medewerker KP, in Zutphen wordt de BAL door een koeriersdienst afgeleverd bij afdeling KP) |
| • |
Een BAL moet minimaal 2 dagen van te voren aangekondigd worden bij de afdeling Klinische Pathologie, afd Cytologie (tel.nr: 8910) |
Bronchussecreet/brush
| |
NB. Bronchussecreet afgenomen na het biopteren is onbeoordeelbaar |
| |
Beste volgorde van handelen (voor de kwaliteit van het materiaal)
1: bronchussecreet, 2: brush, 3: biopt |
| |
|
| • |
Voor het biopteren wordt via een flexibele fiberbronchoscoop wordt een borsteltje ingevoerd. Verdachte plekken worden uitgestreken en dit materiaal wordt opgevangen in een potje met de Cytolyt-oplossing |
| • |
Eventueel opgezogen bronchussecreet opvangen in de Cytolyt-oplossing |
| • |
Voorzie het potje met de naam en geboortedatum van de patiënt. Streep op het etiket door of het een brush of spoeling betreft |
Cyste-, Ascites- en Pleuravocht
| • |
Het opgezogen materiaal in een plastic container ledigen, wanneer niet mogelijk (bij bijv. te weinig materiaal) het vocht in de injectiespuit (naald niet meesturen) aanleveren |
| • |
Maximaal 100 ml insturen. GEEN ZAKKEN INSTUREN |
| • |
Altijd zo snel mogelijk "vers" inzenden, wanneer dit niet mogelijk is, dan in de koelkast (4-6 graden) bewaren |
Fijne Naald Aspiratie Cytologie (FNAC) bijv. schildklier, lymfklier enz.
| • |
Voor het welslagen van de punctie is het maken van de preparaten net zo belangrijk als de punctie zelf |
| • |
Het materiaal wordt uitgespoten op een schone, droge objectglaasjes, eerst met en dan zonder naald |
| • |
Onmiddellijk worden de preparaten gemaakt door met een schoon objectglas het materiaal voorzichtig en gelijkmatig uit te strijken |
| • |
De helft van de uitstrijken fixeren en de andere helft aan de lucht laten drogen |
| • |
Bij veel materiaal in de spuit, het restant in een potje uitspuiten |
| • |
Wordt bij de punctie vocht verkregen, bijv. bij het aanprikken van een cyste, dan kan het moeilijk zijn om preparaten te maken en wordt het materiaal direct in een potje uitgespoten |
Longpunctie
| • |
Longpunctaten worden door de desbetreffende specialist gemaakt m.b.v. Röntgencontrole |
| • |
Het materiaal snel uitstrijken. De helft van de uitstrijken worden gefixeerd en de andere helft blijft ongefixeerd |
| • |
Op het schrijfgedeelte van het objectglaasje, met potlood, naam en geboortedatum van de patiënt (geen etiket) |
Liquor Cerebrospinalis
| • |
Locatie Gelre Zutphen: contact opnemen met de afdeling cytologie (tel.nr.: 8910) |
| • |
Locatie Gelre Apeldoorn: Tijdens kantooruren materiaal in potje, buisje of injectiespuit (zonder naald) zo snel mogelijk naar de KLINISCHE PATHOLOGIE, afd. CYTOLOGIE zenden.
Buiten kantooruren contact opnemen met de dienstdoende patholoog.
Dienstdoende patholoog is op te roepen via de portier |
Mammapunctie, tepelvocht
| • |
Bij een solide afwijking het punctaat direct uitstrijken (zie "Fijne Naald Aspiratie Cytologie (FNAC)"), bij aspiratie van een cyste het vocht bewerken volgens protocol "Cyste-, Ascites- en Pleuravocht" |
| • |
Bij tepelvocht tenminste 2 uitstrijken maken, 1 uitstrijk drogen aan de lucht andere uitstrijk fixeren
Bij mammapunctaat alle uitstrijken aan de lucht drogen |
| |
Alternatief: wanneer slechts 1 uitstrijk mogelijk is |
| |
- Bij mamma: ongefixeerd inzenden |
| |
- Bij tepelvocht: gefixeerd inzenden |
Sputum
| • |
Bij voorkeur minstens 3 achtereenvolgende dagen sputum afnemen |
| • |
Bij voorkeur voor de (ochtend-)maaltijd afnemen, dit i.v.m. contaminatie door voedselresten |
| • |
Patiënt eerst de mond goed laten spoelen met water, daarna vragen om diep te hoesten |
| • |
Sputum opvangen in een sputum (plastic) potje plus eenzelfde hoeveelheid carbowax |
Urine
| |
Het beste is een verse plas rond 10.00 - 11.00 uur! |
| • |
Urine, zo spoedig mogelijk "vers" inzenden (binnen 1 uur) en anders in een container mengen met eenzelfde hoeveelheid Esposti-fixatief.
Bewaar de met Esposti gefixeerde urine niet in de koelkast, dit bevordert namelijk het kristallisatieproces.
|
| • |
De eerste ochtend urine bevat veel gedegenereerd celmateriaal en is ongeschikt voor cytologisch onderzoek |
| • |
Bij blaasspoeling tijdens cystoscopie of door catheterisatie, waarbij cellen loslaten, is de celopbrengst voor cytologisch onderzoek groter dan bij de eerste procedure |
Insturen van Histologisch materiaal
Voor interne aanvragers:
Voor gedetailleerde beschrijving over het correct insturen van materiaal zie ook DKSE op het intranet. ( pad: documentgebieden----gelre algmeen----laboratoria----klinische pathologie----insturen monsters/materiaal----histologie).
Materialen
| • |
Potje (50 ml.) met gebufferde formaldehyde 3,6%; verkrijgbaar bij centraal magazijn |
| • |
Pot (900 ml.); verkrijgbaar bij centraal magazijn |
| • |
Emmers 4, 10 liter verkrijgbaar bij centraal magazijn |
| • |
Formaldehyde (geconcentreerd); verkrijgbaar bij apotheek |
| • |
Formaldehyde 3,6% (1 liter flessen); verkrijgbaar bij apotheek |
| • |
Histocon (verzendmedium voor IF-biopten); verkrijgbaar bij Klinische Pathologie |
Insturen
Biopten op formaldehyde
| • |
Biopten in daarvoor bestemde potje deponeren het volume van de formaldehyde moet tenminste vijfmaal het volume van het biopt bedragen (i.v.m. fixatie van het weefsel) |
Biopten op histocon
| • |
Huidbiopten voor IF onderzoek moeten aangeleverd worden op histocon (bewaarmedium) en gaarne het biopt nog dezelfde dag naar de Klinische Pathologie (E-gebouw 2e verdieping, route 200) brengen |
Verse (droge) biopten
| • |
Leg de verse biopten tussen de met fysiologisch zout bevochtigde, uitgewrongen gaasjes, in een pot of emmer (voorkomt uitdroging van de kleine weefselfragmenten).
Verstuur dit direct naar de afdeling Klinische Pathologie (via transportdienst, taxi of koeriersdienst)
|
Operatiepreparaten
Locatie Gelre Apeldoorn
| • |
Operatiepreparaten (organen) met tumor en placenta's gelieve direct droog en ongeopend insturen. Is direct insturen niet mogelijk dan mag het tot maximaal 6 uur droog in de koelkast staan.
Indien deze tijd overschreden kan worden, volg dan de handelwijze zoals beschreven bij locatie Gelre Zutphen. |
| • |
Overige preparaten aanleveren op formaldehyde 4% (zoals appendix, galblaas, huidexcisies enz.).
Het volume formaldehyde moet tenminste driemaal het volume van het preparaat bedragen.
Het preparaat moet zich "onder" de vloeistof bevinden. |
Locatie Gelre Zutphen
| • |
Darmpreparaten, wanneer mogelijk, openknippen tot de tumor en de inhoud wegspoelen.
Niet door de tumor knippen en de kritische snijvlakken intact laten. |
| • |
Maagpreparaten, wanneer mogelijk, openknippen langs de grote curvatuur, inhoud wegspoelen.
Bij voorkeur niet door de tumor knippen. |
| • |
Het preparaat in de daarvoor bestemde pot deponeren. Het volume formaldehyde moet tenminste driemaal het volume van het preparaat bedragen. Het preparaat moet zich "onder" de vloeistof bevinden. |
N.B. De weefsels fixeren het beste bij kamertemperatuur
De potten met formaldehyde en preparaten
niet in de koelkast plaatsen.
Formaline dampen zijn toxisch en dus schadelijk voor de gezondheid, potten goed afsluiten
